Aby podkreślić element reaktywny, opisuje się paranoia u ludzi
głuchych albo niewidzących, którzy wzrastali w środowisku
prostym, nie dającym możliwości komunikacji, stąd nabierają
przekonania, że otoczenie jest im niechętne, gardzi nimi, krzywdzi
ich, działa przeciwko nim. Z tego mogą wynikać urojenia
prześladowcze. A jedyną przyczyną tych urojeń był fakt, że
zaniedbano nauczenia ich innych sposobów komunikacji z otoczeniem.
▪
Obłęd
pieniaczy (p. querulatoria) - zazwyczaj zaczyna się od dochodzenia
jakiejś słusznej krzywdy, którą choremu wyrządzono. Krzywda ta
nie spotkała się z zadośćuczynieniem. Zaczyna się od najniższych
instancji, taki człowiek napotyka dziwny opór, wynikający z
przyczyn formalnych. Zaczyna się rozwijać przekonanie, że celowo i
świadomie uruchamiane są działania przeciwko niemu, wrogie.
Odwołuje się do coraz wyższych instancji, coraz większa aktywność
w dochodzeniu krzywdy. Chory, zaniedbując całą resztę, inwestuje
w udowodnienie, że to ona ma rację, systematycznie gromadzi pisma,
dokumenty. Ci chorzy są bardzo skrupulatni w dochodzeniu swej racji.
Sprawa trafia do najwyższych instancji.
▪
Obłęd
udzielony (p. sugesta) - rzadki, zdarza się, że tym urojeniowym
przekonaniom ulega osoba blisko związana z chorym i angażuje się
razem z nim w dochodzenie racji głoszonych przez chorego. Takie
osoby towarzyszą chorym z zespołem paranoicznym.
▪
Obłęd
zazdrości (zespół Otella) - przekonanie, że współmałżonek
zdradza chorego, początek może być wiązany z jakimś zdarzeniem.
Zazdrość jest naturalnym uczuciem, ale w tym obłędzie przybiera
rozmiary karykaturalne. Każdy gest, spojrzenie, grymas, spotkanie,
spóźnienie, plamki czy włosy na odzieży - to wszystko jest
włączane do systemu urojeń. Element absurdu dotyczący
okoliczności, na które powołują się chorzy. Odmianą jest obłęd
zazdrości u alkoholików - alkohol powoduje wzrost zainteresowania
seksualnego, ale obniża sprawność seksualną. Alkohol jest
niechętnie widziany przez partnerkę. Staje się to powodem do
zazdrości.
▪
Obłęd
erotyczny - występuje prawie wyłącznie u kobiet. Pojawia się
głębokie przekonanie, że zakochał się w danej osobie jakiś
mężczyzna, przekonanie nie poddające się perswazji. Ten mężczyzna
nie może spotykać się z kobietą, gdyż jest otoczony osobami jej
niechętnymi, które blokują mu dostęp do niej, ale on ją na pewno
kocha, gdyż w czasie publicznego występu spojrzał na nią w sposób
specjalny. Z reguły są to sławni mężczyźni.
▪
Obłęd
genealogiczny (p. originaria) - przekonanie, że biedni rodzice nie
są rodzicami chorego, ale wzięli go na wychowanie, a on jest
dzieckiem innych rodziców lub innego ojca, jest dzieckiem
arystokratycznym, o lepszym pochodzeniu społecznym. Nie jest to
pseudologia fantastica - to nie jest świadome zafałszowanie. Ci
chorzy są o tym głęboko przekonani, powołują się na bardzo
wątpliwe dowody.
▪
Obłęd
urojonej choroby - głównie przekonanie o zarażeniu chorobą, kiła,
AIDS, choroba nowotworowa. Próby perswazji przy pomoc badań
absolutnie nie trafiają do przekonania, gdyż chorzy powołują się
na margines błędu.
▪
Obłęd
pasożytniczy - odmiana w/w, chory jest przekonany, że toczą go
jakieś niedostrzegalne robaki.
▪
Obłęd
sytuacyjny (p. situativa) - zdarza się u skazańców, bardzo długo
przebywających w więzieniu, przekonanie o ułaskawieniu, które
jeszcze nie dotarło do władz więziennych.